Phục hồi chức năng — phần quyết định mức chăm sóc về sau

Sau một đợt bệnh, người già thường yếu hơn hẳn. Phần hồi lại được hay không phụ thuộc nhiều vào mấy tuần đầu.

Vì sao mấy tuần đầu quyết định nhiều

• Khả năng đi lại mất đi rất nhanh khi nằm lâu
• Lấy lại thì chậm hơn nhiều
• Phần hồi được trong mấy tuần đầu quyết định nhiều năm sau
• Qua giai đoạn đó thì khó hơn hẳn
• Nên đây là giai đoạn không nên bỏ

Mục thứ ba là chỗ đáng nhấn nhất, và nó là lý do bài này đứng trong chuyên mục y tế.

Nằm lâu gây ra những gì

• Cơ yếu nhanh
• Khớp cứng
• Nguy cơ loét ép
• Dễ viêm phổi
• Mất tự tin khi đứng lên

Mục cuối là phần ít được nói mà rất khó lấy lại, vì nó là chuyện tâm lý chứ không phải cơ.

Vì sao mất tự tin lại nặng

• Sợ ngã thì không dám đứng lên
• Không đứng lên thì cơ yếu thêm
• Cơ yếu thêm thì càng dễ ngã
• Đây là vòng xoáy đi xuống
• Phá vòng đó cần người đỡ và cần thời gian

Mục thứ tư là cơ chế cần thấy, và nó cho biết vì sao chỉ nghỉ ngơi thì không hồi.

Cái nên hỏi trước khi ra viện

• Có cần phục hồi chức năng không
• Làm ở đâu, bao lâu
• Mục tiêu là gì
• Bao lâu thì đánh giá lại
• Cái gì được làm ở nhà hoặc ở cơ sở

Mục thứ ba là câu quan trọng nhất, vì có mục tiêu thì mới biết đang tiến hay đứng.

Bốn câu hỏi cơ sở về phục hồi

• Có người làm phục hồi chức năng không
• Làm bao nhiêu lần một tuần
• Ai hướng dẫn
• Có kế hoạch riêng cho từng người không
• Mục cuối là câu phân biệt rõ nhất

Mục cuối là chỗ lộ ra, vì tập chung cả khu thì không theo được ai.

Phần quan trọng hơn giờ tập chính thức

• Ai đỡ người tập đi hằng ngày
• Có được đứng lên ăn tại bàn không
• Có được đi ra hành lang mỗi ngày không
• Có bị để nằm suốt vì tiện hơn không
• Bốn thứ đó ảnh hưởng nhiều hơn giờ tập

Mục cuối là chỗ quyết định thật, vì hai buổi tập một tuần không bù được sáu ngày nằm.

Vì sao để nằm suốt lại hay xảy ra

• Vì đỡ người đứng lên mất thời gian
• Và có nguy cơ ngã nên người chăm e dè
• Nằm thì an toàn hơn trong ngắn hạn
• Nhưng hại hơn trong dài hạn
• Đây là chỗ thiếu người lộ ra rõ nhất

Mục thứ tư là điều cần nói thẳng, và nó không phải chuyện ai cố ý làm sai.

Cái nhìn thấy khi đi thăm

• Có bao nhiêu người đang ngồi, đang đi, đang nằm
• Có ai đang được đỡ tập đi không
• Có khung tập, thanh nắm, dụng cụ hỗ trợ không
• Người cao tuổi có ra khỏi phòng không
• Bốn thứ đó nhìn trong nửa giờ

Mục đầu là quan sát gọn nhất, và tỷ lệ người nằm nói khá nhiều về nơi đó.

Giữ khả năng còn lại — nguyên tắc chung

• Đừng làm thay việc họ còn làm được
• Chậm hơn không phải là không làm được
• Hỗ trợ phần khó, để phần dễ cho họ
• Khen phần họ tự làm được
• Nguyên tắc này dùng ở cả nhà lẫn cơ sở

Mục thứ ba là cách làm cụ thể, và nó là khác biệt giữa chăm và làm thay.

Đừng chốt mức dài hạn ngay sau ra viện

• Lúc đó người già ở mức yếu nhất
• Nên mức chăm sóc trông cần cao hơn thực tế
• Đánh giá lại sau vài tuần có phục hồi
• Rồi mới quyết dài hạn
• Đây là cách tránh trả cho mức không cần

Mục thứ ba là việc phải đặt lịch, vì không đặt thì không ai đánh giá lại.

Mục tiêu nên đặt thế nào

• Cụ thể và đo được
• Tự đứng lên khỏi ghế
• Đi được từ giường ra nhà vệ sinh
• Tự ăn bằng thìa
• Mục tiêu chung chung thì không ai theo được

Mục thứ ba là mục tiêu có giá trị nhất, vì nó đổi hẳn mức chăm sóc cần.

Dụng cụ hỗ trợ — đừng coi là dấu hiệu xấu

• Khung tập đi, gậy bốn chân, xe lăn
• Dùng chúng là để đi được nhiều hơn
• Không phải là chấp nhận yếu đi
• Nhưng phải đúng cỡ và được hướng dẫn
• Hỏi ai đo và ai chỉ cách dùng

Mục thứ ba là hiểu sai hay gặp, và nó làm nhiều người từ chối thứ giúp họ giữ được tự lập.

Khi phục hồi không tiến nữa

• Hỏi bác sĩ đây là mức ổn định hay do cách tập
• Xem có nguyên nhân khác đang cản không
• Xem đau có được xử lý chưa
• Rồi chuyển mục tiêu sang giữ mức hiện tại
• Giữ mức cũng là mục tiêu thật

Mục thứ ba là nguyên nhân hay bị bỏ qua, vì đau làm người ta không dám tập.

Việc cả nhà nên bàn trước

• Hỏi bác sĩ về phục hồi trước khi ra viện
• Đặt lịch đánh giá lại mức chăm sóc sau vài tuần
• Hỏi cơ sở bốn câu về phục hồi và cả phần hằng ngày
• Đếm người đang nằm và đang đi khi đi thăm
• Đặt một mục tiêu cụ thể và theo nó

Mục thứ hai là việc dễ bỏ nhất mà đáng tiền nhất, vì nó tránh được việc chốt mức quá cao cho nhiều năm.

Câu hỏi thường gặp