Phần lớn gia đình không nhận ra lúc nào đã quá sức. Họ nhận ra sau một biến cố. Có những dấu hiệu tới trước biến cố đó.
Vì sao thường nhận ra muộn
- Việc chăm nặng dần lên từng ít một
- Nên không có mốc nào rõ để nhận ra
- Mỗi lần thêm việc đều trông nhỏ
- Người ta nhận ra sau một biến cố
- Thường là một lần ngã hoặc một đợt nằm viện
Mục thứ ba là cơ chế thật, và nó là lý do bài này nói về dấu hiệu chứ nói về biến cố.
Năm dấu hiệu ở phía người già
- Ngã hoặc gần ngã nhiều lần
- Sụt cân hoặc ăn kém
- Quên uống thuốc hoặc uống lặp
- Lú lẫn tăng lên
- Không tự làm được việc trước đây vẫn làm được
Mục thứ ba là dấu hiệu dễ đo nhất, và nó có thể kiểm bằng cách xem hộp thuốc.
Vì sao ngã là dấu hiệu nặng
- Ngã ở người cao tuổi là biến cố nặng
- Một lần ngã thường dẫn tới lần sau
- Nó có thể do thuốc, do thị lực, do sức yếu
- Nên nó cần được khám, không chỉ cần trông kỹ hơn
- Gần ngã cũng đáng kể như ngã
Mục thứ tư là chỗ hay bị làm sai, vì gia đình phản ứng bằng cách giữ chặt hơn thay vì đi khám.
Bốn dấu hiệu ở phía người chăm
- Ngủ không đủ nhiều tuần liền
- Không rời nhà được
- Sức khoẻ chính mình đi xuống
- Bắt đầu cáu gắt với người mình đang chăm
- Dấu hiệu cuối là dấu hiệu nặng
Mục cuối là chỗ cần nói thẳng, vì nó không phải chuyện tính cách mà là chuyện kiệt sức.
Vì sao dấu hiệu ở người chăm cũng quan trọng
- Người chăm kiệt sức thì chăm không an toàn
- Và họ cũng có thể đổ bệnh
- Lúc đó cả hai người cần được chăm
- Nên đây không phải chuyện ích kỷ
- Đây là phần của cùng một bài toán
Mục cuối là cách nhìn nên giữ, và nó tháo được cảm giác tội lỗi khi nói ra.
Việc trước đây làm được mà giờ không
- Tự tắm, tự mặc
- Tự nấu hoặc tự ăn
- Tự đi vệ sinh
- Tự đi lại trong nhà
- Tự uống thuốc đúng giờ
Mục cuối là việc hay bị bỏ qua, và nó là chỗ rủi ro về thuốc bắt đầu.
Cách đo thay vì đoán
- Đếm số lần ngã trong ba tháng
- Cân mỗi tháng và ghi lại
- Đếm số viên còn lại so với số ngày đã qua
- Ghi lại đêm nào người chăm phải thức
- Bốn con số đó thay được cả buổi tranh luận
Mục thứ ba là phép kiểm gọn nhất, và nó cho biết thuốc có được uống đúng không.
Vì sao nên đo
- Vì mỗi người trong nhà thấy một phần
- Người ở cùng thấy nhiều, người ở xa thấy ít
- Nên hay tranh luận theo cảm nhận
- Con số thì không tranh luận được
- Và nó cho thấy chiều đang đi lên hay đi xuống
Mục cuối là giá trị lớn nhất của việc ghi lại, vì một lần nhìn không thấy chiều.
Thấy dấu hiệu không có nghĩa phải vào cơ sở
- Giữa tự chăm và vào cơ sở còn nhiều mức ở giữa
- Người chăm tới nhà theo giờ
- Trung tâm ban ngày
- Chia việc trong họ hàng
- Việc cần làm trước là xếp đúng mức chăm sóc đang cần
Mục cuối là điểm chính của cả site, và nó là bước bị nhảy qua nhiều nhất.
Vì sao xếp mức chăm sóc phải làm trước
- Vì mỗi mức cần thứ khác nhau
- Chọn nơi trước rồi mới xem mức là làm ngược
- Và dễ chọn theo hình ảnh cơ sở
- Thay vì theo nhu cầu của người già
- Đây là thiết bị đo của cả chuyên đề này
Mục thứ tư là chỗ hay sai nhất, và nó dẫn tới việc trả tiền cho thứ không cần.
Đừng chờ tới biến cố
- Sau một lần ngã thì phải quyết trong vài ngày
- Quyết trong lúc gấp thì chọn theo chỗ nào còn nhận
- Không còn thời gian đi xem
- Không còn thời gian hỏi
- Nên bàn trước là việc đáng làm nhất
Mục thứ hai là hậu quả cụ thể, và nó là lý do chủ đề này nên bàn lúc chưa cần.
Nhóm dấu hiệu phải đưa đi khám
- Lú lẫn tăng nhanh trong vài ngày
- Ngã có va đầu
- Sụt cân rõ trong vài tháng
- Ăn kém kèm mệt nhiều
- Bốn nhóm đó là việc y tế, không phải việc chăm sóc
Mục đầu là nhóm gấp nhất, vì lú lẫn tăng nhanh thường có nguyên nhân xử lý được.
Nhóm phải gọi cấp cứu
- Yếu nửa người, nói khó, méo miệng
- Khó thở, đau ngực
- Gọi không tỉnh
- Ngã không đứng lên được
- Bốn nhóm đó đi ngay, không bàn thêm
Mục đầu là nhóm mà thời gian quyết định nhiều nhất, nên đừng chờ ai về nhà.
Việc cả nhà nên bàn trước
- Ai đang gánh phần nào, thật sự
- Bốn con số ghi lại được cho thấy gì
- Mức chăm sóc đang cần là mức nào
- Ai sẽ đi xem và hỏi
- Và mốc nào thì họp lại lần nữa
Mục đầu là câu khó nhất mà quan trọng nhất, vì phần gánh thật thường lệch hẳn với phần ai cũng tưởng.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao gia đình thường nhận ra muộn?
Vì việc chăm sóc nặng dần lên từng ít một, nên không có mốc nào rõ để nhận ra. Người ta thường chỉ nhận ra sau một biến cố như một lần ngã hoặc một đợt nằm viện.
Dấu hiệu ở phía người già là gì?
Ngã hoặc gần ngã nhiều lần, sụt cân hoặc ăn kém, quên uống thuốc hay uống lặp, lú lẫn tăng lên, và không tự làm được những việc trước đây vẫn làm được.
Dấu hiệu ở phía người chăm là gì?
Ngủ không đủ nhiều tuần liền, không rời nhà được, sức khoẻ chính mình đi xuống, và bắt đầu cáu gắt với người mình đang chăm. Dấu hiệu cuối là dấu hiệu nặng chứ không phải chuyện tính cách.
Thấy dấu hiệu thì phải gửi vào cơ sở ngay không?
Không. Giữa tự chăm và vào cơ sở còn nhiều mức ở giữa — người chăm tới nhà, trung tâm ban ngày, hoặc chia việc trong họ. Điều cần làm trước là xếp đúng mức chăm sóc đang cần.